Małe i średnie przedsiębiorstwa są często wskazywane jako ważni aktorzy w zakresie innowacji w sektorze obronnym. W tym artykule opinii przedstawiciele i członkowie organizacji SME-D wskazują na przeszkody, jakie obecne przepisy dotyczące zamówień publicznych stwarzają dla włączenia tych firm w rozwój obrony totalnej. Domagają się oni zmian mających na celu usprawnienie procesów i lepsze wykorzystanie potencjału innowacyjnego, jaki te firmy posiadają.

Szwedzka obronność stoi przed poważnymi wyzwaniami, w ramach których zarówno wojskowa, jak i cywilna część obrony totalnej mają zostać wzmocnione. Aby sprostać stojącym przed nami wyzwaniom bezpieczeństwa, potrzebne są innowacyjne rozwiązania i nowe zdolności technologiczne. Cieszy zatem fakt, że coraz częściej mówi się o znaczeniu małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) dla silnej szwedzkiej obronności. Doświadczenia z wojny w Ukrainie pokazały, jak istotne są szybko działające, elastyczne firmy, które mogą wnieść innowacyjne rozwiązania. Pozostaje jednak pytanie: jak organy państwowe przechodzą od słów do czynów? W jaki sposób Szwecja wykorzystuje cały potencjał innowacyjny, jaki posiadają szwedzkie MŚP na rzecz obrony totalnej?

Nadszedł czas, aby krytycznie przyjrzeć się zasadom, na jakich prowadzone są dziś zamówienia publiczne w Szwecji. Szwedzkie Siły Zbrojne (Försvarsmakten) oraz Szwedzka Agencja Materiałów Obronnych (Försvarets materielverk, FMV) ponoszą główną odpowiedzialność za zamówienia obronne, a ich procesy są, tak jak powinny być, ściśle regulowane przepisami prawa. Jednak z perspektywy MŚP te zasady gry stanowią powolną, sztywną i nieefektywną strukturę, ukształtowaną raczej pod logikę czasu pokoju niż pod świat pogrążony w kryzysie czy konflikcie. Przepisy prawne regulujące zamówienia obronne są niewystarczające, jeśli chodzi o szybkie i skuteczne włączanie MŚP, które nie mają ani siły przebicia na duże przetargi, ani zdolności do współpracy z innymi firmami w ramach tych rozbudowanych procesów.

Weźmy na przykład szwedzki ekosystem firm zajmujących się technologią dronów. Istnieje tam wiele MŚP, które wnoszą innowacyjne i kluczowe rozwiązania, takie jak produkcja dronów, przetwarzanie obrazu, środki przeciwdziałania, komunikacja oraz zdecentralizowane sterowanie klastrami dronów. Każde MŚP wnosi swój unikalny element układanki, ale rzadko mają one zasoby, by prowadzić duże, samodzielnie zainicjowane przetargi lub koordynować się z innymi MŚP w celu zaoferowania kompleksowych rozwiązań. Jednocześnie Szwedzkie Siły Zbrojne i FMV nie dysponują narzędziami ani zachętami niezbędnymi do zidentyfikowania i sfinansowania specyficznych kompetencji tych firm w szerszym kontekście obronnym.

Mimo że stoimy w obliczu coraz bardziej niestabilnej sytuacji bezpieczeństwa, brakuje rozwiązań organizacyjnych oraz modeli zamówień publicznych, które umożliwiłyby szybszą integrację MŚP w obszarze obronności.

Efektem jest przepaść między słowami a czynami, co prowadzi do sytuacji, w której Szwecja traci cenne innowacje. Podczas Dni Przemysłu Obronnego (Försvarsföretagsdagarna, FFD) podkreślano, że szefowie urzędów muszą stworzyć klimat sprzyjający konkretnym działaniom. Rozwiązaniem jest to, aby MŚP nie były jedynie wymieniane jako ważny zasób, lecz aby otrzymały warunki umożliwiające szybkie włączenie ich do pracy na rzecz obronności Szwecji. Efekt powinien mieć pierwszeństwo przed perfekcją!

SME-D, Organizacja branżowa małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) w szwedzkim sektorze obronnym (wspierana przez swoich członków) wyciąga rękę i chce pomóc w tym procesie zmian. To razem możemy tę zmianę osiągnąć. Silnym pierwszym krokiem byłaby rewizja przepisów dotyczących zamówień obronnych. Szwecja potrzebuje dyrektyw i priorytetów, które umożliwią organom państwowym dostosowanie i usprawnienie modeli zamówień dla MŚP, tak aby mniejsi aktorzy mieli takie same możliwości wnoszenia swoich kompetencji. Przyszłość szwedzkich innowacji obronnych stoi na szali, a my nie możemy pozwolić sobie na czekanie.

Jaime Rico, przewodniczący SME-D
Andreas Nilsson, wiceprzewodniczący SME-D
Stefan Jakab, sekretarz generalny SME-D
Johan Borg, prezes Granit Teknikbyrå AB
Mathias Eriksson, prezes RödSvart
Per Häglund, prezes Accurate Nordic AB
Helena Innergård, prezes, Säkerhetsvärnet AB
Niclas Ivarsson, dyrektor ds. biznesowych, Actea Consulting AB
Matti Kaikkonen, przewodniczący EmbeddedArt
Fredrik Knutsen, prezes - Signal Solutions Nordic AB
Andreas Nilsson, szef rozwoju biznesu obronnego, Knowit Defence Technology AB
Sven-Erik Nilsson, prezes, Alumbra Småland AB
Håkan Rydbergh, prezes, Rybro International AB
Mikael Stern, prezes, I-CONIC Vision AB
Magnus Söderström, prezes, CAG Novus
Rune Thyselius, przewodniczący rady nadzorczej w Öhman & Thyselius AB
Mikael Tönnberg, prezes, Tagnir
Anette Östelius, prezes, NESP AB
Peter Gustafsson, prezes, CAG Syntell AB
Marie Louise Rösiö, prezes, CAG Consoden AB