W rozmowie zaaranżowanej za pośrednictwem organizacji Help Ukraine Gothenburg (HUG), redaktor naczelny Nordic Defence Sector Jacob Wollheim rozmawiał z dwoma żołnierzami ukraińskiej 14. Brygady „Czerwona Kalina", działającej w kierunku donbaskim. Ich relacja o tym, jak zmieniły się działania lądowe od 2022 roku, jest bezpośrednia: strefa rażenia powiększyła się dziesięciokrotnie, drony ewoluują z tygodnia na tydzień, a o wyniku walki decyduje nie liczba dronów, lecz umiejętność wykrywania przeciwnika i koordynowania ich działań.

Ivan i Ołeksij nawiązali pierwszy kontakt z HUG za pośrednictwem programu Hug for Heroes, szwedzkiej inicjatywy wsparcia w powrocie do zdrowia i reintegracji ukraińskich weteranów wojennych. Obaj mężczyźni wnoszą do rozmowy zupełnie odmienne doświadczenia. Ivan jest oficerem zawodowym, który wstąpił do wojska w 2016 roku, wcześniej, przed wybuchem wojny w 2014 roku, pracował jako prawnik. Służył w jednostkach rozpoznawczych i operacjach specjalnych, a jego oddział był jednym z pierwszych, które wykorzystywały drony, latając DJI Mavic już w 2020 roku.

– Pierwszego dnia rosyjskiej inwazji w 2022 roku miałem Mavica w plecaku i od razu zabrałem się do pracy, mówi Ivan.

Podczas jednej z misji Ivan został ranny i stracił nogę, ale po rekonwalescencji i rehabilitacji wrócił do służby.

Ołeksij obrał inną drogę. Przed 2022 rokiem prowadził własną działalność gospodarczą. Wstąpił do wojska po rosyjskiej pełnoskalowej inwazji w tym samym roku, zaczynał jako zwykły żołnierz piechoty, znalazł swoje miejsce w systemach bezzałogowych i obecnie dowodzi plutonem UAV w tej samej brygadzie. Obaj przedstawiają swoją wizytę w Szwecji w ten sam sposób: jako okazję do podzielenia się trudno zdobytym doświadczeniem i zbudowania praktycznych kontaktów między Ukrainą a krajami nordyckimi.

Komercyjne drony, takie jak DJI Mavic, były wszechobecne na początku wojny. Czy drony cywilne nadal się przydają, czy też walka elektroniczna uczyniła je przestarzałymi?

– Nadal są bardzo szeroko wykorzystywane, mówi Ołeksij. Po pierwsze dlatego, że to produkt typu plug-and-play, więc bardzo łatwo się go nauczyć i przygotować do działań na polu walki. Po drugie, DJI ma wspaniałe kamery, dobre algorytmy i wiele funkcji bardzo przydatnych w rozpoznaniu.

Ale możliwości tych dronów zbliżają się do granicy, dodaje.

– Jesteśmy na granicy możliwości tych dronów. Potrzebujemy innej technologii, ze względu na ograniczenia zasięgu i czasu lotu. Myślę, że w najbliższej przyszłości pojawią się wojskowe produkty odpowiadające na te potrzeby.

Ta zmiana jest już widoczna w sposobie wykorzystania dronów. Na początku wojny drony DJI pełniły funkcję małych bombowców, a ich kamery sprawiały, że skutecznie wykrywały i rozpraszały rosyjską piechotę nacierającą w małych grupach. Jednak działania przeciwnika zmusiły załogi do wycofania się na pozycje, gdzie DJI często nie może już być wykorzystywany, a zadania przejęły drony FPV, dzięki którym trudniej jest wykryć te niewielkie grupy.

Często mówi się, że dron lub taktyka w Ukrainie może stać się przestarzała w ciągu tygodnia lub dwóch. Czy może Pan przybliżyć, jak szybko wszystko się zmienia?

Najwyraźniejszą miarą, mówi Ołeksij, jest dystans.

– Rok temu dystans rozpoznania wynosił półtora do dwóch kilometrów, więc nasze załogi UAV znajdowały się bardzo blisko linii zerowej. Teraz to 15 lub 20 kilometrów.

Tak zwana strefa rażenia, mówi, rozciąga się obecnie na 15 do 20 kilometrów po obu stronach.

– Oczywiście, to dramatycznie zmienia wszystko, od taktyki po technologię.

W NATO wkłada się wiele wysiłku w utrzymanie wojny manewrowej przy życiu, na przykład poprzez dodawanie ochrony do pojazdów, zarówno pancerza, jak i systemów przeciwdziałania bezzałogowym statkom powietrznym. Czy widzicie przyszłość, w której pojazd lub kolumna może nieść wystarczającą ochronę, by wojna manewrowa nadal była możliwa?

– Za wcześnie, by rezygnować z czołgów i innego sprzętu pancernego, mówi Ołeksij. Głównym problemem nie jest trafienie drona. Głównym problemem jest jego wykrycie.

Dziś, mówi, odpowiedź jest głównie pasywna: dodatkowy pancerz, klatki i tak dalej. Kolejnym krokiem jest obrona aktywna.

– W najbliższej przyszłości, mówi, znajdziemy rozwiązanie do wykrywania, wystarczająco tanie, manewrowe i uniwersalne, które przywróci czołgi i pojazdy opancerzone na pole walki. Teraz mamy tylko ochronę. Najbliższa przyszłość to obrona aktywna, czyli zestrzeliwanie dronów.

Innymi słowy, logika kosztów przechwytywania jest już niemal rozwiązana. Nierozwiązana część znajduje się wcześniej w łańcuchu rażenia: wykrycie i namierzenie celu.

W krajach nordyckich dzielimy działania wojenne na poziom operacyjny, taktyczny i strategiczny, częściowo na podstawie zasięgu uderzeń. Czy ten podział nadal się sprawdza?

Nadal się sprawdza, mówią obaj mężczyźni, ale zasięgi eksplodowały. Na poziomie brygady, mówi Ołeksij, zasięg wynosi dziś około 150 kilometrów, wykorzystywany do wykrywania i niszczenia logistyki i stanowisk dowodzenia przeciwnika za pomocą dronów rozpoznawczych i uderzeniowych, takich jak Hornet. Ivan podaje jeszcze wyższą górną granicę, do 300 kilometrów, na którym to dystansie brygada wykorzystuje systemy takie jak Hornet do uderzeń średniego zasięgu.

– W Ukrainie brygady, nie dywizje, nie korpusy, mogą razić przeciwnika na odległość do 150 kilometrów, mówi Ołeksij. W Europie, może w Szwecji, to teraz niemożliwe.

Wniosek, który wyciągają, nie dotyczy żadnej pojedynczej broni.

– Najważniejsza jest kombinacja rozpoznania, wywiadu i różnych zdolności uderzeniowych, na każdym poziomie, mówi Ołeksij.

Istotna nie jest liczba dronów, dodaje Ivan.

– Wielu ludzi w Europie myśli, że ważna jest duża liczba dronów. Nie. Ważne jest, żeby wiedzieć, jak ich używać, jak zbudować system i jak koordynować różne typy dronów.

Jak koordynujecie to wszystko między jednostkami?

Poprzez zdigitalizowane pole walki, mówi Ołeksij. Wyznaczanie celów przepływa od brygady przez batalion do plutonu, zamiast pluton samodzielnie wybierał swoje cele, a czas odgrywa kluczową rolę.

– To jak wojna online. To nie jedna wielka bitwa, jak podczas II wojny światowej, trwająca od rana do wieczora. To mnóstwo małych starć, mówi. Świadomość sytuacyjna jest bardzo ważna. Każdy dowódca, na każdym szczeblu, musi rozumieć, co dzieje się w danym momencie.

Znaczna część tego działa w oparciu o Deltę, ukraiński system dowodzenia i kontroli, który oficerowie opisują jedynie w ogólnych zarysach.

– Coś tam. Nic niejawnego, żartuje Ołeksij.

To system cyfrowy, wyjaśniają, który daje każdemu szczeblowi ten sam obraz sytuacji w tym samym czasie.

– Dowódca plutonu i dowódca wojsk lądowych mogą widzieć to samo w tym samym momencie. Dlatego możemy podejmować decyzje szybko, mówi Ivan.

– Nowoczesna wojna to informacja, dodaje Ołeksij.

Pod warstwą technologii obaj wciąż wracają do ludzi.

– Aby przetrwać w tej wojnie, trzeba być sprytnym, bo przeciwnik jest większy od nas, mówi Ołeksij.

– Musimy używać mózgu i musimy adaptować się bardzo szybko, dodaje Ivan.

Czy jest jakiś przełom od 2022 roku, który osoby z zewnątrz zwykle pomijają?

Dla Ołeksija są to połączenia poziome. Nie tylko pionowa hierarchia wojskowa, ale szybkie połączenia między plutonami oraz między wojskiem, społeczeństwem obywatelskim i producentami.

– Połączenie między producentem a załogami plutonu UAV jest bardzo szybkie i to jedno z głównych osiągnięć, mówi. Nie można adaptować się tak szybko bez tej komunikacji. I zawsze chodzi o właściwych ludzi na właściwym miejscu.

Ivan podaje konkretny przykład z 2022 roku, kiedy jego oddział zaczął zrzucać amunicję z Mavica.

– Zadzwoniłem do przyjaciela i powiedziałem, że można użyć Mavica z granatem. To bardzo proste, mówi.

W ciągu trzech czy czterech miesięcy wszystkie jednostki już to stosowały.

Dziś, podkreślają obaj, ta pętla sprzężenia zwrotnego musi działać nieprzerwanie. Producenci potrzebują połączenia online z jednostkami, działającego przez całą dobę, ponieważ poprawki oprogramowania i sprzętu nie mogą czekać.

– Jeśli mam czas, mogę pojechać do producenta, do jego biura, i pijemy kawę, i rozmawiamy o jego produkcie, mówi Ivan.

Osobisty kontakt ma znaczenie.

Ta sama szybkość cechuje walkę elektroniczną. Drony FPV zależą od częstotliwości, a jak ujmuje to Ivan, jedna częstotliwość jest dobra dzisiaj, a bezużyteczna jutro, bo jednostki walki elektronicznej przeciwnika się do niej dostosowują.

– To teraz pole walki częstotliwości, mówi Ołeksij.

Powyżej tanich dronów FPV używacie bardziej zaawansowanych dronów, takich jak Hornet i Bumblebee. Co one wnoszą?

Są bardziej zdolne i stabilniejsze, mówi Ołeksij, z funkcjami opartymi na sztucznej inteligencji, które wspomagają pilota. Wybór zależy od celu: zwykłe FPV przeciwko piechocie, Bumblebee do różnych misji, w tym zaopatrzenia, Hornet do uderzeń średniego zasięgu w logistykę przeciwnika.

– Dla każdego typu drona jest miejsce na polu walki, mówi.

Sztuczna inteligencja, podkreśla, pomaga wybrać i naprowadzić na cel, ale decyzja o uderzeniu pozostaje w gestii pilota. To, co kupuje się wraz z droższymi dronami, to odporność: kilka kanałów, trudniejszych do zakłócenia niż tani dron FPV na polu walki częstotliwości.

Pokrewny pomysł popularny w Europie, modułowy dron z wymiennymi ładunkami, spotyka się z bardziej sceptycznym przyjęciem.

– Brzmi bardzo dobrze, mówi Ivan, ale lepiej będzie, jeśli najpierw to przetestujemy. Na Rosjanach, na przykład.

Przesłanie dla krajów nordyckich

Obaj mężczyźni oraz HUG mówią, że są zainteresowani nawiązaniem kontaktów z nordyckimi firmami zbrojeniowymi, w całym spektrum ich działalności. Wykracza to poza UAV, obejmując także pojazdy ewakuacyjne, systemy minowania i walkę elektroniczną. Twierdzą, że szansa działa w obie strony. Ukraina, jak argumentują, potrzebuje innowacji, zdolności produkcyjnych i wiarygodnych partnerów, podczas gdy kraje nordyckie mają wiele do nauczenia się z jej doświadczenia nowoczesnej wojny.

Z Help Ukraine Gothenburg można się skontaktować pod adresem hug.ngo lub contact@hug.ngo.