Robert Limmergård jest sekretarzem generalnym Säkerhets- och försvarsföretagen (Szwedzkiego Stowarzyszenia Firm Sektora Bezpieczeństwa i Obronności). W FSN Perspektiv omawia, w jaki sposób zmieniona sytuacja bezpieczeństwa po pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę skłania Szwecję do nowego myślenia i wspierania innowacji w sektorze obronnym. Jaką rolę odgrywają startupy i innowacje, gdy sektor obronny musi zasypać lukę między technologiami cywilnymi a wojskowymi?

Sytuacja bezpieczeństwa w Europie zmieniła się dramatycznie od czasu pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę, co zmusza siły zbrojne państw zachodnich do dostosowania się i poszukiwania nowych rozwiązań dla potrzeb wojskowych. Otworzyło to drzwi do poszerzonej współpracy między podmiotami cywilnymi i wojskowymi, w której coraz większą rolę odgrywają również mniejsze firmy. Jak rozwój technologiczny, inicjatywy polityczne i nowe modele biznesowe współgrają z procesami administracyjnymi, aby wzmocnić zdolności obronne Szwecji?

Rosnąca współpraca w miarę jak technologia przekracza granice

Jednym z najważniejszych trendów w innowacjach obronnych jest współpraca między firmami cywilnymi a przedsiębiorstwami sektora obronnego. Szwecja tradycyjnie ma silną kulturę innowacyjności, w której technologie cywilne rozwijają się szybko i mogą być następnie dostosowywane do celów wojskowych. Stało się to szczególnie istotne wraz z przyspieszającym rozwojem technologicznym, gdzie rosnąca komercjalizacja produktów w takich dziedzinach jak sztuczna inteligencja, technologia kwantowa i technologia dronów ma potencjał militarny. Szybkie przekształcanie technologii cywilnej w korzyści dla obronności, zwłaszcza w czasach, gdy wymagania dotyczące zdolności obronnych stale się zmieniają, stanowi kluczowe wyzwanie.

Strategiczne inicjatywy rządu, takie jak program innowacyjny na rzecz synergii cywilno-wojskowych, mają na celu wzmocnienie tej współpracy. Program ten daje nowo powstałym i mniejszym firmom możliwość uczestnictwa w rozwoju rozwiązań technicznych na potrzeby obronności, co w dłuższej perspektywie wzmacnia zarówno zdolności obronne, jak i konkurencyjność całego ekosystemu.

Startupy zdobywają coraz większą pozycję w sektorze obronnym

Kolejnym istotnym trendem jest rosnąca obecność nowo powstałych firm na rynku obronnym. Tradycyjnie rynek zdominowany był przez ugruntowane przedsiębiorstwa, jednak w ostatnich latach coraz więcej nowych podmiotów zdobywa na nim miejsce. Obroty na szwedzkim rynku obronnym wzrosły w 2023 roku aż o 24%, co przyciągnęło przedsiębiorców chcących wnieść innowacyjne rozwiązania.

Te startupy często wywodzą się z sektora cywilnego, gdzie opracowały technologie, które później mogą zostać dostosowane do celów wojskowych, takie jak np. VR/AR (rzeczywistość wirtualna i rozszerzona) oraz technologia kosmiczna. Powszechnym wyzwaniem dla tych firm są jednak długotrwałe procesy zamówień obronnych, które często utrudniają szybkie wprowadzanie nowych rozwiązań, a także trudność w dotarciu do odpowiednich osób i nawiązaniu dialogu na temat problemów wojskowych.

Wyzwania dla nowych podmiotów
Wejście na rynek obronny nie jest pozbawione trudności. Wiele nowo powstałych firm i podwykonawców zmaga się z poruszaniem się w gąszczu przepisów. Aby zaspokoić potrzebę zwiększenia wiedzy na temat krajowego i międzynarodowego prawodawstwa, potrzebne są szkolenia i wymiana wiedzy, ponieważ ocena zastosowania tych przepisów jest trudna i często ląduje w szarej strefie.

Innym wyzwaniem jest powiązanie między potrzebami cywilnymi a wojskowymi. Wiele startupów opiera się na technologii pierwotnie opracowanej z myślą o rynkach cywilnych, którą trzeba dostosować do zastosowań wojskowych. Może to stwarzać zarówno możliwości, jak i przeszkody, ponieważ wojskowe zastosowanie technologii może wymagać znaczących modyfikacji pod względem osiągów produktu, wymogów bezpieczeństwa i niezawodności.

Znaczenie kultury innowacji
Potrzebujemy przesunięcia w kierunku rodziny sektora obronnego bardziej zorientowanej na innowacje. Nie chodzi tu tylko o postęp techniczny, ale także o zmianę kulturową w organizacjach obronnych, ponieważ innowacja w dużej mierze dotyczy tego, jak rozwiązujemy problemy oraz jakich relacji (i modeli biznesowych) używamy. Historycznie sektor obronny był stosunkowo konserwatywny, jeśli chodzi o wprowadzanie nowych technologii, często ze względu na wymogi bezpieczeństwa i potrzebę niezawodności, jednak musimy stać się szybsi w dostosowywaniu się, gdzie innowacja i elastyczność muszą iść w parze. Szwecja może wiele nauczyć się od krajów takich jak Ukraina, które stawiają czoła nowym zagrożeniom, zwłaszcza jeśli chodzi o uczenie się i współpracę.

Współpraca międzynarodowa wzmacnia szwedzką innowacyjność

Aby wzmocnić zdolności obronne Szwecji, kluczowe znaczenie ma współpraca międzynarodowa. Uczestnicząc w inicjatywach takich jak NATO DIANA (Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic, Akcelerator Innowacji Obronnych dla Północnego Atlantyku) oraz różne programy obronne Unii Europejskiej, firmy mogą uzyskać dostęp do nowej wiedzy, nowych rynków i nowych partnerów do współpracy. Współpraca ta stwarza również Szwecji możliwość dzielenia się swoimi doświadczeniami i wnioskami, korzystając jednocześnie z nowych technologii z innych krajów. Szwecji nie udało się jednak zgromadzić organów administracji i przedsiębiorstw, aby proaktywnie działać w ramach tych procesów, co znajduje odzwierciedlenie również w braku mniejszych firm przewodzących w otwartych "zaproszeniach dla MŚP" (małych i średnich przedsiębiorstw).

Rynek obronny znajduje się w fazie ekspansji, w której nowi gracze i technologie przyczyniają się do przekształcania przyszłej obronności. Ma to istotne znaczenie, ponieważ chodzi o zapewnienie naszym żołnierzom, marynarzom i pilotom najlepszego sprzętu, by mogli bronić naszego sposobu życia. Poprzez przełamywanie cywilnych i wojskowych silosów, ułatwianie wejścia nowym podmiotom oraz wspieranie warunków dla mniejszych firm, tworzone są podstawy dla bardziej innowacyjnego rynku. Stawką jest konkurencyjność i bezpieczeństwo Szwecji, a firmy, którym uda się skutecznie poruszać po tym rynku, mogą stać się kluczowymi graczami w obronności przyszłości.