Jan Eldeblad jest attaché obrony Szwecji w Australii od 2024 roku, z dodatkową akredytacją w Nowej Zelandii. Wcześniej Jan pracował w Szwedzkiej Akademii Obrony (Försvarshögskolan), gdzie odpowiadał za szkolenia z zakresu obrony totalnej, ćwiczenia oraz szkolenie kadry dowódczej w połączeniu z grami strategicznymi, a także uczestniczył we wsparciu dla Ukrainy od 2012 do 2024 roku.

Region Indo-Pacyfiku jest niezwykle interesującym i dynamicznym obszarem geopolitycznym. Obejmuje Ocean Indyjski i Ocean Spokojny i jest często używany w kontekstach strategicznych oraz polityczno-bezpieczeństwowych do opisu ekonomicznej, politycznej i militarnej dynamiki regionu. Mieszka tu mniej więcej połowa ludności świata. Region obejmuje 38 krajów, 16 stref czasowych i odpowiada za dwie trzecie łącznego światowego PKB. Znajduje się tu również dziewięć z dziesięciu największych portów świata.

Wyzwania i napięcia w regionie często koncentrują się wokół handlu. Przez ten obszar przebiegają jedne z najważniejszych światowych szlaków handlowych: Cieśnina Malakka i Morze Południowochińskie to dwa strategicznie kluczowe przejścia. Zakłócenia w tych przepływach szybko powodują poważne konsekwencje ekonomiczne dla wszystkich zaangażowanych stron. Dlatego nawet drobne incydenty szybko przekładają się na skutki polityczne i bezpieczeństwowe.

Kilka niedawnych wydarzeń, które wpłynęły zarówno na przepływy handlowe, jak i sytuację bezpieczeństwa:

• Pandemia Covid-19, która doprowadziła do zamknięcia portów, niedoboru kontenerów i zakłóceń w całym łańcuchu żeglugowym. • Utknięcie wielkiego kontenerowca Ever Given w Kanale Sueskim 21 marca 2021 roku, który zablokował ruch na sześć dni. • Wizyta ówczesnej przewodniczącej Izby Reprezentantów USA Nancy Pelosi na Tajwanie w sierpniu 2022 roku, po której nastąpiły chińskie ćwiczenia wojskowe blokujące szlaki handlowe w Cieśninie Tajwańskiej.

Napięcia wokół Tajwanu są wyraźnie odczuwalne w całym regionie Indo-Pacyfiku. Chiny wyraziły zamiar włączenia Tajwanu do swojego terytorium, a to właśnie tam odbywa się znaczna część światowej produkcji półprzewodników. Tajwan odpowiada za około 64 procent globalnego rynku półprzewodników, a około 90 procent najbardziej zaawansowanych półprzewodników na świecie jest produkowanych właśnie tam. TSMC (Taiwan Semiconductor Manufacturing Company) jest największym graczem na świecie. Niedawno firma ogłosiła inwestycję o wartości około 165 miliardów dolarów amerykańskich w USA w celu uruchomienia tam produkcji.

Jak warunki i wyzwania regionu wpływają na kraje Indo-Pacyfiku ogólnie, a na Australię w szczególności?

Wszystkie kraje regionu są w mniejszym lub większym stopniu uzależnione od handlu z Chinami. Jednocześnie brakuje tu porozumień bezpieczeństwa odpowiadających UE czy NATO (Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego). Istnieje kilka prób dwustronnych i wielostronnych porozumień bezpieczeństwa, jednak zaufanie do nich jest często ograniczone, a wiele może się szybko zmienić. Wiele krajów regionu zbroi się obecnie, częściowo w odpowiedzi na wzmożoną aktywność Chin, częściowo w celu obrony własnych interesów.

Australia jest tego wyraźnym przykładem. Chiny są najważniejszym partnerem handlowym kraju, ale zarazem jego największym zagrożeniem bezpieczeństwa. W odpowiedzi Australia pogłębiła współpracę ze Stanami Zjednoczonymi, między innymi udostępniając bazy w północnej części kraju. Innym przykładem jest współpraca AUKUS (Australia, Wielka Brytania i Stany Zjednoczone) w zakresie przyszłej produkcji okrętów podwodnych, która obejmuje również gwarancje polityczno-bezpieczeństwowe. AUKUS był jednak kwestionowany z wielu stron, między innymi ze względu na wyzwania związane z harmonogramami i dostawami. Widać tu wyraźnie powiązanie między polityką, gospodarką i bezpieczeństwem, z czym muszą się mierzyć zarówno obecne, jak i przyszłe rządy.

Praca jako attaché obrony w tym dynamicznym obszarze geopolitycznym jest niezwykle interesująca. Szybko staje się jasne, że żaden konflikt nie jest lokalny, czego nauczyliśmy się z wojny w Ukrainie. Przepływ informacji jest ogromny; obszar ten ma wysoki priorytet wśród naukowców, think tanków i decydentów. Ale istnieją też możliwości, nie tylko dzięki innowacjom powstającym tu na przykład w dziedzinie cyberbezpieczeństwa, przestrzeni kosmicznej, sztucznej inteligencji i technologii kwantowych. Szwecja dobrze się w tym kontekście prezentuje jako jeden z najbardziej innowacyjnych krajów świata.

Inną ważną szwedzką siłą jest nasza koncepcja obrony totalnej. Gdy nasz minister obrony niedawno odwiedził Australię, podkreślił znaczenie koordynacji obrony cywilnej i wojskowej, co jest obszarem, w którym Szwecja ma długoletnie doświadczenie. Szwedzka koncepcja dobrze pasuje do warunków Australii. Między innymi nasze kulturowe uwarunkowania dowodzenia są do siebie podobne, w przeciwieństwie do wielu innych krajów o bardziej scentralizowanych systemach.

W tym kontekście pełnię funkcję attaché obrony. Moim zadaniem jest zrozumienie sytuacji geopolitycznej, ze szczególnym uwzględnieniem Australii i Nowej Zelandii, wspieranie szwedzkich firm z branży obronnej oraz przyczynianie się do wzajemnej współpracy między naszymi siłami zbrojnymi. To bardzo satysfakcjonująca praca, którą wykonuję wspólnie z zespołem ambasady w Canberze.

Podpułkownik Jan Eldeblad
Attaché obrony Szwecji w Australii i Nowej Zelandii