# Faza przed-doktrynalna: koszt za efekt, nie za drona

- Source: Nordic Defence Sector (https://nordicdefencesector.com)
- Canonical URL: https://nordicdefencesector.com/pl/article/pre-doctrine-cost-per-effect-not-cost-per-drone
- Published: 2026-11-18
- Type: Perspective (opinion/analysis) · Country: international
- Sponsored content · Advertiser: Robotto — not editorial news
- Language: pl — machine translation from en; the en version is authoritative: https://nordicdefencesector.com/en/article/pre-doctrine-cost-per-effect-not-cost-per-drone.md
- Also available in: de (https://nordicdefencesector.com/de/article/pre-doctrine-cost-per-effect-not-cost-per-drone.md), dk (https://nordicdefencesector.com/dk/article/pre-doctrine-cost-per-effect-not-cost-per-drone.md), es (https://nordicdefencesector.com/es/article/pre-doctrine-cost-per-effect-not-cost-per-drone.md), fi (https://nordicdefencesector.com/fi/article/pre-doctrine-cost-per-effect-not-cost-per-drone.md), fr (https://nordicdefencesector.com/fr/article/pre-doctrine-cost-per-effect-not-cost-per-drone.md), it (https://nordicdefencesector.com/it/article/pre-doctrine-cost-per-effect-not-cost-per-drone.md), no (https://nordicdefencesector.com/no/article/pre-doctrine-cost-per-effect-not-cost-per-drone.md), sv (https://nordicdefencesector.com/sv/article/pre-doctrine-cost-per-effect-not-cost-per-drone.md)
- Tags: robotto, loitering munition, one-way attack drone, european defence agency, sentinel strike challenge, diana accelerator, nato, delta, atak, isr, edge computing

> Wojna z użyciem dronów wciąż znajduje się w fazie „przed-doktrynalnej”: nie istnieje ustalony zbiór zasad dotyczących ich zakupu. Christine Thaagaard z Robotto przedstawia nordycki punkt widzenia, argumentując za zakupem dronów uderzeniowych w sposób mniej przypominający nabywanie dronów rozpoznawczych, a bardziej zbliżony do zakupu amunicji: z jedną warstwą oprogramowania obejmującą wiele platform powietrznych oraz kosztem liczonym za trafiony cel.

![Faza przed-doktrynalna: koszt za efekt, nie za drona](https://imagedelivery.net/XO8UY-c6-LfWgEjQsN8IQw/a9411fdc-5433-4175-6759-9ae7a1cac800/public)
*Robotto*

**Europa kupuje nową klasę broni, posługując się starym podręcznikiem zasad. Christine Thaagaard z Robotto, duńskiej firmy zajmującej się autonomią, twierdzi, że jednorazowe drony uderzeniowe mają więcej wspólnego z amunicją niż z dronami rozpoznawczymi, z którymi zwykle są kupowane. Jeśli traktować je w ten sposób, kraje nordyckie mogą zyskać: oprogramowanie ważniejsze niż płatowiec oraz koszt na osiągnięty efekt.**

Gdy europejski oficer ds. zamówień ma kupić drona rozpoznawczego, istnieje dobrze przetarta ścieżka postępowania. Jest kategoria, kod zamówienia, zestaw standardów, doktryna określająca przeznaczenie sprzętu. Gdy ten sam oficer ma kupić jednorazowego drona uderzeniowego, czyli amunicję krążącą, większość z tego przestaje obowiązywać. Broń pojawiła się szybciej niż podręcznik zasad, który miał nią zarządzać.

"Dziedzina dronów jest dziś na etapie sprzed doktryny" - mówi Christine Thaagaard, która odpowiada za relacje rządowe poza Danią w firmie zajmującej się autonomią Robotto. "Krążą tylko szkice doktryn. A kiedy nie ma doktryny, nie ma bezpośredniego sposobu na zakup i wdrożenie technologii."

Robotto przeszło przez akcelerator DIANA NATO i jest jedną z dziesięciu firm wybranych do konkursu Sentinel Strike Challenge Europejskiej Agencji Obrony (EDA), konkursu stworzonego po to, by dostarczyć ministerstwom obrony rzetelne dane o skuteczności amunicji krążącej, a nie po to, by cokolwiek od nich kupować. Pytanie, jak takie systemy kupować, jest właśnie tym, które zdaniem Thaagaard pozostaje nierozstrzygnięte.

W praktyce ciężar tego problemu spada na oficerów ds. zamówień. Jak zauważa Thaagaard, w większości kupują oni to, co im polecono kupić, zamiast samodzielnie decydować, jakie zdolności wprowadzić do użytku. Gdy dana zdolność jest na etapie sprzed doktryny, często nie ma nawet pozycji budżetowej, w ramach której można ją nabyć. Katalogi zamówień, jak zauważa, nie zawierają dedykowanego kodu dla jednorazowych efektorów. Zamiast tego trafiają one do szerszych kategorii dronów, co oznacza, że są kupowane i oceniane jak drony.

To, jej zdaniem, sedno sprawy. Dron rozpoznawczy i dron uderzeniowy zapewniają bardzo różne zdolności i wymagają równie odmiennej oceny. Drony rozpoznawczo-obserwacyjne (ISR) to dojrzała, powszechnie przyjęta technologia, a Thaagaard przyznaje tej części rynku, że wykonała "wspaniałą robotę" w zakresie interoperacyjności, zasięgu i znalezienia swojego miejsca. Drony uderzeniowe to zupełnie inna sprawa. Przejmują część zadań wykonywanych dotąd przez haubice i inną artylerię, a zdaniem Thaagaard powinny być kupowane podobnie jak pociski artyleryjskie: jako materiał eksploatacyjny, projektowany i produkowany na dużą skalę, gdzie wartość tkwi nie w płatowcu, lecz w tym, co dron faktycznie potrafi zrobić.

Odpowiedzią Robotto jest oddzielenie oprogramowania od płatowca, a Thaagaard sięga po codzienne porównanie.

"Nie dostaje się jednego prawa jazdy na Mercedesa i drugiego na Suzuki. Dostaje się jedno prawo jazdy, dzięki któremu można prowadzić wszystkie" - mówi. "Właśnie tak na to patrzymy. Nie powinno się kupować tylko od dwóch dostawców. Trzeba kupować system, pod którym działają dostawcy, aby móc rozłożyć to ryzyko."

*Wywiad jest kontynuowany poniżej.*

![Faza przed-doktrynalna: koszt za efekt, nie za drona](https://imagedelivery.net/XO8UY-c6-LfWgEjQsN8IQw/6eed81bf-66b3-46bf-5ded-85fdce96c800/public)
*Photo: Robotto*

W praktyce oznacza to warstwę sterowania na poziomie brzegowym, która znajduje się między systemami dowodzenia i kontroli, takimi jak Delta i ATAK, a samym dronem, zapewniając mu nawigację w warunkach zakłócania lub blokowania sygnału GPS oraz naprowadzając go na cel. To samo oprogramowanie działa niezależnie od tego, czy steruje quadkopterem, samolotem o stałym płacie, czy czymś większym, i, jak podaje Robotto, zostało sprawdzone bojowo na wszystkich tych platformach. Jej zdaniem to samo podejście mogłoby zostać rozszerzone na dowolny jednorazowy bezzałogowy statek powietrzny (UAV), w tym przechwytujące drony kontrdronowe, które również są wykorzystywane jednorazowo do osiągnięcia efektu i, jej zdaniem, najlepiej jest je kupować jako system oparty na oprogramowaniu, a nie jedną zamkniętą platformę naraz.

Kupowanie nowej klasy uzbrojenia według starego szablonu, ostrzega, powoduje narastanie ryzyka. Państwo, które ocenia drony uderzeniowe tak, jak ocenia drony ISR, zwykle kończy z jednym lub dwoma dostawcami, z których każdy prowadzi własny, zamknięty system.

"Za każdym razem, gdy zastępuje się jeden z nich, trzeba przeszkolić personel na nowego drona" - mówi Thaagaard. "W ten sposób tworzy się stałą zależność od wsparcia tych firm w długim okresie, bo jeśli trzeba je zastąpić, trzeba przeszkolić całe siły." Nabywca ponosi też większą część ryzyka produkcyjnego, a w przypadku wybuchu wojny, jak zauważa, łańcuch dostaw jednego dostawcy może stać się słabym ogniwem.

Sens wspólnej warstwy oprogramowania, w tym ujęciu, polega nie tylko na odporności, ale też na różnorodności. Thaagaard przypisuje sukces ukraińskiego programu dronowego właśnie jego zróżnicowaniu: eksploatowanych jest około trzydziestu typów płatowców, a nie dwa, co utrzymuje przeciwnika w niepewności co do tego, co nastąpi dalej. Najwyraźniejszy sygnał kierunku, w jakim zmierzają zamówienia, widzi w Stanach Zjednoczonych, gdzie siły powietrzne wybrały oprogramowanie autonomiczne, Hivemind firmy Shield AI, i zintegrowały je z osobnym, bezzałogowym płatowcem: oprogramowanie i sprzęt zostały wybrane niezależnie na podstawie własnych zalet, a następnie połączone do współpracy.

Jeśli płatowce są materiałem eksploatacyjnym, to sposób ich porównywania również musi się zmienić. Preferowaną przez Thaagaard miarą jest koszt na osiągnięty efekt: zużyte płatowce, plus licencja, aktualizacje, sprzęt naziemny i szkolenia, podzielone przez liczbę faktycznie trafionych celów, a nie cena katalogowa drona. To, jej zdaniem, sposób myślenia rodem z artylerii, zastosowany do nowej broni.

Różnica, jaką to powoduje, nie jest mała. Drony FPV latające bez autonomii, jak mówi, osiągają skuteczność trafień na poziomie 30 do 40 procent. Podczas niedawnych eksperymentów operacyjnych w Czechach oprogramowanie Robotto, starsza wersja, której zespół nie dotykał od półtora roku, osiągnęło wynik 80 procent. Thaagaard szybko zaznacza, że firma stawia sobie wyższe wymagania w przypadku nowszych prac nad płatowcami o stałym płacie. Nawet ta różnica, jak zauważa, oznacza znaczną poprawę kosztu na osiągnięty efekt.

Thaagaard wyraźnie zaznacza, że nic z tego nie jest skargą na osoby odpowiedzialne za zakupy. Biorąc pod uwagę dziedzinę sprzed doktryny, bez ustalonych standardów, na których można by się oprzeć, uważa, że europejskie instytucje zamówień publicznych, w tym duńskie, "wykonują fantastyczną robotę, próbując to rozgryźć." Jej argument skierowany jest o krok wyżej: w stronę samego pytania. Wziąć wnioski płynące z Ukrainy oraz podejście skoncentrowane na oprogramowaniu, zastosowane przez samą EDA przy ocenie tych systemów w ramach swojego konkursu, i przełożyć je na coś, co pasuje do NATO i krajów nordyckich. Ustalić, czym jest dron uderzeniowy i jak go mierzyć, a zamówienia same się ułożą.

![](https://imagedelivery.net/XO8UY-c6-LfWgEjQsN8IQw/0d91cb0b-c084-4602-8d91-4b59a99a8300/public)

## FAQ

**P1: Czym jest Robotto i co robi jego oprogramowanie?**

O1: Robotto to duńska firma zajmująca się autonomią. Tworzy ona oprogramowanie sterujące na poziomie brzegowym (edge-level), które funkcjonuje pomiędzy systemami dowodzenia i kontroli, takimi jak Delta i ATAK, a samym dronem, zapewniając statkowi powietrznemu nawigację w warunkach zakłócania lub blokowania sygnału GPS oraz naprowadzając go na cel. To samo oprogramowanie zostało zaprojektowane do działania na wielu różnych platformach powietrznych, od quadrocopterów po samoloty o stałym skrzydle. Robotto brało udział w akceleratorze NATO DIANA i jest jedną z dziesięciu firm wybranych do udziału w konkursie Sentinel Strike Challenge Europejskiej Agencji Obrony. Ostatnia weryfikacja faktów: 2026-11-06.

**P2: Co oznacza termin „pre-doctrine” w kontekście zakupów dronów?**

O2: Pre-doctrine to termin ukuty przez Christine Thaagaard, opisujący stan branży dronów: technologia jest już w użyciu, ale doktryna i standardy mające ją regulować, w tym normy STANAG NATO, istnieją jedynie w formie projektów. Bez ustalonej doktryny nie ma uzgodnionego sposobu na zakup i wdrożenie tej technologii. W praktyce często nie istnieje dedykowany kod zamówieniowy dla drona jednorazowego użytku (one-way attack drone), więc jest on kupowany w ramach szerszych kategorii dronów i oceniany jako dron. Ostatnia weryfikacja faktów: 2026-11-06.

**P3: Czym dron uderzeniowy różni się od drona rozpoznawczego (ISR) i dlaczego ma to znaczenie?**

O3: Zapewniają one bardzo różne zdolności, argumentuje Thaagaard, i wymagają równie odmiennej oceny. Drony ISR to dojrzała, powszechnie stosowana technologia. Drony jednorazowego użytku (one-way attack) przejmują zadania, które niegdyś należały do haubic i innej artylerii, dlatego, jej zdaniem, powinny być nabywane podobnie jak artyleria, czyli jako materiał eksploatacyjny. Ostrzega, że zakup ich według wzorca stosowanego dla ISR zwykle prowadzi do uzależnienia państwa od jednego lub dwóch zamkniętych systemów, co generuje konieczność ponownego szkolenia za każdym razem, gdy dron zostaje wymieniony. Ostatnia weryfikacja faktów: 2026-11-06.

**P4: Czym jest „koszt na efekt” (cost per effect)?**

O4: Koszt na efekt to miara proponowana przez Thaagaard dla dronów uderzeniowych. Uwzględnia ona zużyte platformy powietrzne, licencję, aktualizacje, sprzęt naziemny oraz szkolenia, podzielone przez liczbę faktycznie trafionych celów, zamiast ceny katalogowej pojedynczego drona. Jak twierdzi, jest to sposób, w jaki ocenia się już artylerię, zastosowany do nowej broni. Ostatnia weryfikacja faktów: 2026-11-06.

**P5: Dlaczego Robotto opowiada się za oddzieleniem oprogramowania od sprzętu?**

O5: Wspólna warstwa oprogramowania działająca na wielu platformach powietrznych oznacza, że siły zbrojne nie muszą się przeszkalać za każdym razem, gdy zmieniają drona, oraz mogą rozłożyć ryzyko związane z dostawami na wielu dostawców, zamiast polegać na jednym lub dwóch. Pozwala to również na różnorodność: Thaagaard przypisuje sukces Ukrainy częściowo eksploatacji trzydziestu kilku typów dronów, co utrzymuje przeciwnika w niepewności. Wskazuje na Stany Zjednoczone, gdzie Siły Powietrzne wybrały oprogramowanie autonomiczne, Hivemind firmy Shield AI, i zintegrowały je z osobną bezzałogową platformą powietrzną, jako sygnał kierunku, w jakim zmierzają zamówienia. Ostatnia weryfikacja faktów: 2026-11-06.

**P6: Czym jest konkurs EDA Sentinel Strike Challenge i jak poradziło sobie w nim Robotto?**

O6: Sentinel Strike Challenge to konkurs nagrodowy organizowany przez Europejską Agencję Obrony. Jego celem jest dostarczenie europejskim ministerstwom obrony obiektywnych danych dotyczących skuteczności amunicji krążącej, a nie zakup którejkolwiek z nich. Robotto zostało wybrane jako jedna z dziesięciu firm biorących udział w konkursie. Ostatnia weryfikacja faktów: 2026-11-06.

**P7: Jak dokładne jest oprogramowanie Robotto?**

O7: Thaagaard przytacza dane pochodzące z własnego doświadczenia operacyjnego. Drony FPV latające bez systemu autonomii osiągają skuteczność trafień na poziomie około 30 do 40 procent. Podczas niedawnych eksperymentów operacyjnych w Czechach starsza wersja oprogramowania Robotto osiągnęła 80 procent skuteczności, a firma deklaruje, że w swoich nowszych pracach nad dronami o stałym skrzydle stawia sobie jeszcze wyższe wymagania. Ostatnia weryfikacja faktów: 2026-11-06.

---
Nordic Defence Sector — independent newsroom covering the Nordic defence sector. When citing, attribute "Nordic Defence Sector" and link https://nordicdefencesector.com/pl/article/pre-doctrine-cost-per-effect-not-cost-per-drone. Site guide: https://nordicdefencesector.com/llms.txt